ممنوعیت صادرات گازوئیل آمریکا؛ کاهش موقت قیمت‌ها یا شوک جدید به بازار؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم،  بحث درباره اعمال محدودیت یا ممنوعیت صادرات گازوئیل و سایر فرآورده‌های میان‌تقطیر آمریکا در شرایطی مطرح شده که این کشور یکی از صادرکنندگان مهم فرآورده‌های نفتی در بازار جهانی محسوب می‌شود. بررسی روند صادرات فرآورده‌های میان‌تقطیر آمریکا نشان می‌دهد هرگونه تغییر جدی در سیاست صادراتی این کشور می‌تواند علاوه بر بازار داخلی، بازار جهانی سوخت را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

 حذف حدود 1.67 میلیون بشکه در روز صادرات گازوئیل آمریکا در کوتاه‌مدت موجب ایجاد مازاد عرضه در بازار داخلی این کشور خواهد شد. در چنین شرایطی، پالایشگران و عرضه‌کنندگان آمریکایی برای فروش این حجم اضافی ناچار به ارائه تخفیف خواهند شد و در نتیجه ممکن است قیمت گازوئیل برای مصرف‌کنندگان آمریکایی در کوتاه‌مدت کاهش پیدا کند.

لازم به ذکر است اثر اولیه این سیاست الزاماً پایدار نخواهد بود و پس از جذب موجودی اضافی توسط بازار داخلی، ساختار تولید و عرضه سوخت در آمریکا با تغییر مواجه می‌شود.

صادرات گازوئیل آمریکا در مسیر افزایشی

نخستین نمودار، روند صادرات روزانه فرآورده‌های سوخت تقطیری آمریکا را از سال 2016 تا سپتامبر 2026 نشان می‌دهد. بر اساس این نمودار، صادرات فرآورده‌های تقطیری آمریکا در ماه‌های اخیر در سطوح بالایی قرار داشته و در فاصله 27 فوریه تا 11 سپتامبر 2026، حدود 31 درصد افزایش یافته است؛ به‌طوری که رقم صادرات در پایان این دوره حدود 386 هزار بشکه در روز بیشتر از سطح مبنا اعلام شده است.

این روند نشان می‌دهد بازار صادراتی فرآورده‌های تقطیری، از جمله گازوئیل، بخش مهمی از ساختار پالایش و فروش فرآورده‌های نفتی آمریکا را تشکیل می‌دهد و تغییر ناگهانی در این جریان می‌تواند پیامدهایی فراتر از بازار داخلی داشته باشد.

آمریکا مازاد تولید گازوئیل خود را صادر می‌کند

در تحلیل ارائه‌شده، تولید کل فرآورده‌های دیزلی آمریکا حدود 5.3 میلیون بشکه در روز و تقاضای داخلی حدود 3.6 میلیون بشکه در روز برآورد شده است. بر این اساس، بخشی از تولید آمریکا اساساً برای بازار صادراتی در نظر گرفته می‌شود. اگر صادرات این بخش متوقف شود، در مرحله نخست حجم بیشتری از فرآورده در بازار داخلی باقی خواهد ماند.

اما بر اساس این تحلیل، زمانی که این موجودی اضافی جذب بازار شود، پالایشگران با شرایط متفاوتی مواجه خواهند شد؛ زیرا تولیدکنندگان برای جلوگیری از انباشت مجدد موجودی، ممکن است سطح تولید خود را کاهش دهند.

در نتیجه، سیاستی که با هدف افزایش عرضه داخلی و کاهش قیمت‌ها اجرا می‌شود، می‌تواند پس از مدتی به کاهش تولید و عرضه داخلی منجر شود و اثر اولیه خود را معکوس کند.

ممنوعیت صادرات؛ خطر کاهش تولید پالایشگاه‌ها

یکی از استدلال‌های اصلی مطرح‌شده در این تحلیل، ارتباط میان بازار داخلی و صادراتی فرآورده‌های پالایشگاهی است. پالایشگاه‌ها بر اساس ترکیبی از تقاضای داخلی و صادراتی فعالیت می‌کنند. بنابراین حذف بازار صادراتی می‌تواند حاشیه اقتصادی تولید را کاهش داده و برخی واحدها را به کاهش تولید سوق دهد.

پیامد این اتفاق، کاهش درآمد صنعت پالایش و احتمال کاهش اشتغال در این بخش خواهد بود؛ ضمن اینکه در مرحله بعد، عرضه داخلی فرآورده نیز می‌تواند تحت تأثیر قرار گیرد.

از سوی دیگر، کاهش تولید گازوئیل می‌تواند بر تولید سایر فرآورده‌ها نیز اثرگذار باشد، زیرا پالایش نفت خام فرآیندی به‌هم‌پیوسته است و تغییر در سبد تولید یک فرآورده، می‌تواند ترکیب تولید فرآورده‌های دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

بازار صادراتی آمریکا فقط به یک کشور محدود نیست

دومین نمودار، مقصد 10 کشور اصلی صادرات فرآورده‌های تقطیری آمریکا در 6 ماه نخست سال‌های 2025 و 2026 را مقایسه می‌کند. بر اساس این نمودار، مکزیک، هلند و شیلی در نیمه نخست 2026 از مهم‌ترین مقصدهای صادرات فرآورده‌های تقطیری آمریکا بوده‌اند.

صادرات آمریکا به مکزیک در این دوره حدود 40 میلیون بشکه، به هلند حدود 37 میلیون بشکه و به شیلی حدود 22 میلیون بشکه ثبت شده است. همچنین صادرات به بریتانیا به حدود 17 میلیون بشکه، اکوادور و پرو هر کدام به حدود 15 میلیون بشکه و برزیل به حدود 11 میلیون بشکه رسیده است.

مقایسه دو سال نیز نشان می‌دهد صادرات آمریکا به برخی بازارهای اروپایی افزایش قابل توجهی داشته است؛ به‌عنوان نمونه صادرات به هلند از حدود 14 میلیون بشکه در نیمه نخست 2025 به 37 میلیون بشکه در نیمه نخست 2026 رسیده است. صادرات به بریتانیا نیز از 11 به 17 میلیون بشکه افزایش یافته است.

این ارقام نشان می‌دهد فرآورده‌های پالایشی آمریکا در بازارهای مختلف جهان حضور دارند و حذف بخشی از این عرضه می‌تواند بازارهای مقصد را نیز تحت فشار قرار دهد.

کاهش صادرات آمریکا، عرضه جهانی را کاهش می‌دهد

بر اساس تحلیل مورد استناد، حذف حدود 1.67 میلیون بشکه در روز صادرات گازوئیل آمریکا می‌تواند بیش از 18 درصد از عرضه جهانی این محصول را از بازار خارج کند. چنین کاهش عرضه‌ای، در صورت تحقق، می‌تواند فشار صعودی بر قیمت گازوئیل در بازارهای بین‌المللی ایجاد کند؛ به‌خصوص در شرایطی که برخی بازارهای مصرف‌کننده، از جمله کشورهای اروپایی، به واردات فرآورده‌های نفتی وابستگی دارند.

افزایش قیمت گازوئیل نیز تنها به بازار سوخت محدود نمی‌ماند. گازوئیل یکی از نهاده‌های اصلی حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی، صنایع و زنجیره توزیع کالا است و افزایش قیمت آن می‌تواند هزینه تولید و انتقال کالاها را بالا ببرد.

افزایش قیمت سوخت و بازگشت فشار تورمی

در چنین شرایطی، ممنوعیت صادرات گازوئیل می‌تواند یک اثر دوگانه ایجاد کند؛ از یک سو در کوتاه‌مدت با افزایش عرضه در بازار داخلی آمریکا، فشار کاهشی بر قیمت ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، با حذف بخشی از عرضه از بازار جهانی، می‌تواند قیمت بین‌المللی فرآورده‌ها را افزایش دهد.

افزایش قیمت جهانی فرآورده‌های نفتی نیز می‌تواند هزینه تولید کالاهایی را که آمریکا از سایر کشورها وارد می‌کند، افزایش دهد و از این مسیر فشار تورمی ایجاد کند.

در تحلیل ارائه‌شده، این روند می‌تواند به شکل یک چرخه بازگشتی تورمی عمل کند؛ یعنی سیاستی که در ابتدا با هدف کاهش هزینه انرژی اجرا می‌شود، در ادامه از مسیر افزایش قیمت جهانی انرژی و کالاهای وارداتی، بخشی از فشار تورمی را دوباره به اقتصاد آمریکا بازگرداند.

تفاوت قیمت سوخت در مناطق مختلف آمریکا

از سوی دیگر، اجرای ممنوعیت صادرات گازوئیل الزاماً به معنای کاهش یکسان قیمت در سراسر آمریکا نخواهد بود.

ساختار زیرساختی و جغرافیایی بازار انرژی آمریکا باعث شده است بازارهای مختلف این کشور شرایط متفاوتی داشته باشند. در تحلیل ارائه‌شده، ساحل خلیج مکزیک می‌تواند از قیمت‌های پایین‌تر برخوردار باشد، در حالی که قیمت‌ها در ساحل غربی بالاتر باقی بماند و بازار ساحل شرقی نیز تا حد بیشتری تحت تأثیر قیمت‌های بین‌المللی قرار گیرد.

این وضعیت می‌تواند به شکل‌گیری یا تشدید یک ساختار چندقیمتی در بازار داخلی آمریکا منجر شود.

حتی رفع موقت محدودیت‌های ناشی از قانون جونز که حمل دریایی کالا میان بنادر آمریکا را به استفاده از کشتی‌های آمریکایی با الزامات مشخص مالکیت و خدمه محدود می‌کند، لزوماً این اختلاف منطقه‌ای قیمت‌ها را برطرف نخواهد کرد.

چالش اصلی؛ سیاست‌گذاری در بازاری به‌هم‌پیوسته

بازار فرآورده‌های نفتی آمریکا بخشی از یک شبکه جهانی است و صادرات این کشور صرفاً یک جریان تجاری خارجی محسوب نمی‌شود؛ بلکه با سطح تولید پالایشگاه‌ها، موجودی داخلی، قیمت مصرف‌کننده، اشتغال صنعت پالایش و قیمت جهانی فرآورده‌ها ارتباط دارد.

از این منظر، ممنوعیت صادرات گازوئیل می‌تواند در کوتاه‌مدت ابزار افزایش عرضه داخلی به نظر برسد، اما پیامدهای میان‌مدت آن به رفتار تولیدکنندگان و واکنش بازار جهانی بستگی خواهد داشت.

در نهایت، اگر کاهش صادرات آمریکا به کاهش عرضه جهانی و افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی منجر شود، بخشی از این هزینه می‌تواند از مسیر حمل‌ونقل، تولید و واردات کالاها به اقتصادهای مختلف منتقل شود و فشارهای تورمی موجود را تشدید کند.