دلایل موفقیت روسیه در مدیریت اقتصاد در زمان جنگ و تحریم

به گزارش خبرگزاری تسنیم، این روزها کشور ایران شرایط بد اقتصادی را تجربه می کند. تورم بالا، افزایش روزافزون نرخ ارز و فشار بر زندگی و درآمد مردم.

یشتر مسولین این مشکلات را نتیجه طبیعی بروز جنگ می دانند و حل این مشکلات را در شرایط فعلی ناممکن می دانند ولی تجربه موفق مدیریت اقتصادی کشوری روسیه که بیش از چهار سال در جنگ قرار دارد و تحریمهایی شدیدتر از ایران را تجربه کرده نشان می دهد می توان با مدیریت صحیح حتی در شرایط جنگ و تحریم نیز جلو تورم و افزایش نرخ ارز را گرفت و شرایط اقتصادی قابل قبولی برای مردم ایجاد کرد.

ممکن است برخی موفقیت روسیه در اداره اقتصاد را به تفاوت در شرایط و زیرساختهای آن با ایران نسبت دهند ولی آمارها نشان می دهد اقتصاد روسیه یکی از شبیه ترین اقتصادها به اقتصاد ایران است و امکان تکرار تجربه موفق روسیه در ایران نیز وجود دارد.

در طول دهه گذشته همواره تورم روسیه تک رقمی بوده و نرخ ارز نیز تقریبا ثابت بوده و رشدی 30 درصدی را تجربه کرده ولی ایران در طول ده سال گذشته تورمهای بین 40 تا 80 درصد را تجربه کرده و نرخ ارز نیز 70 برابر شده است.

جمعیت روسیه تقریبا دو برابر جمعیت ایران است و درآمد سرانه این کشور نیز تقریبا دو برابر درآمد سرانه در ایران است و اتکاء این کشور به فروش نفت و گاز نیز شبیه به ایران است.

از این رو نمی توان تفاوت نتایج اقتصادی دو کشور را به تفاوت در زیرساختهای اقتصادی مربوط دانست و باید عامل اتخاذ الگوی حکمرانی اقتصادی متناسب با جنگ و تحریم توسط روسیه و عدم اتخاذ چنین الگویی توسط ایران را موجب موفقیت روسیه و عدم موفقیت ایران در کنترل اقتصاد دانست.

الگوی حکمرانی اقتصادی در ایران مطابق با دستورات بانک جهانی و صندوق بین المللی پول الگوی حکمرانی لیبرال است.سپردن همه امور به بازارهای آزاد و بخش خصوصی، نظام ارزی شناور، پرهیز از ورود دولت در عرصه اجرا، خصوصی سازی شرکتهای دولتی و بانکها، پرهیز از برنامه ریزی و آینده نگری، پرهیز از قیمتگذاری دولتی، بازیگری فعال بانکهای خصوصی با توان خلق پول بی انتها.

هر چند روسیه گذار از کمونیست به سمت لیبرالیست را تجربه کرده ولی به طور کامل در آموزه های مکتب سرمایه داری حل نشده است.رمز موفقیت حکمران روسیه در آن است که سعی نموده در زمان جنگ و تحریم از الگوی حکمرانی اقتصادی متفاوت با الگوی حکمرانی لیبرال استفاده کند.

به نظر می آید حکمران اقتصادی روسیه قبل از شروع جنگ، شرایط اقتصادی دوران جنگ را پیش نگری کرده و خود را به گونه ای آماده نموده که این شرایط موجب ایجاد اختلال در امور اقتصادی روزمره مردم نشود.

در شرایط جنگی به دلیل ترس از کمبود، بازارها دچار نوسان قیمتی می شوند و این نوسانات زمینه را برای سوء استفاده سفته بازان و احتکارکنندگان مهیا می کند و موجب گرانی و کمبود و اخلال در نظام تولید و توزیع می گردد.به این ترتیب در کنار سازوکاربازار یک نظارت و کنترل دولتی در سیستم تولید و توزیع روسیه تعبیه شد.

دولت با پیش بینی نیازها، رصد تولید، مشخص نمودن کمبودها و چاره اندیشی برای رفع آن و اطمینان از صحت عملکرد شبکه توزیع و جلوگیری از انحراف آن موجب شد ایادی دشمن یا فرصت طلبان داخلی از شرایط جنگی در بازارهای آزاد سوء استفاده نکنند.

شروع سفته بازی با پول و اعتبار است. سازماندهی بانکها و نهادهای پولی روسیه و ادغام و انحلال بانکهای خصوصی موجب انتظام در خلق پول و جلوگیری از تامین اعتبار سفته بازانی شد که منتظر شرایط جنگی بودند.

روسیه به اهمیت تثبیت و سازماندهی بازار ارز و نقش نرخ ارز در ثبات قیمتها پی برده بود.از این رو اجازه اخلال در بازار ارزی و افزایش نرخ ارز در شرایط جنگی را نداد.

انحصار فروش نفت روسیه در برابر روبل موجب افزایش تقاضا برای خرید روبل و افزایش قدرت آن نسبت به دلار شد.

سازماندهی بانکها و قطع دست سفته بازان از بازار ارز و دخالت مستقیم دولت در تعیین نرخ ارز دولتی و تثبیت این نرخ نیز در تثبیت نرخ بازار ارز موثر واقع شد.
به علاوه جنگ با اروپا موجب قطع روابط تجاری رسمی با آن می شود و روسیه باید شرکای جدیدی همانند چین و ایران را جایگزین نماید و تجارت پنهان را جایگزین تجارت آشکار کند که این مهم نیز انجام شد.

استفاده از ارزهای دیگر غیر از دلار و همکاری برای ایجاد نظام های ارزی غیردلاری در کشورهای جنبش عدم تعهد و انجام تجارت با سایر ارزها نیز موجب کاهش اثرگذاری دلار بر اقتصاد روسیه گردید.

دولت روسیه تجار بخش خصوصی را تنها نگذاشت‌ و به حال خود رها نکرد. نقش هر تاجر در تامین اقلام مورد نیاز و صادرات مازادها مشخص بود.به علاوه ظرفیتها و دیپلماسی دولتی در کنار تجار بخش خصوصی وجود داشت.

به این ترتیب روسیه توانست در شرایط جنگ و تحریم مدیریت موفقی را در عرصه اقتصاد تجربه نماید که الگوی خوبی برای حکمران اقتصادی ایران است.

* محمدامین لنگری، اقتصاددان