توقف "موقت" شاخص بورس، در ایستگاه احتیاط و اصلاح

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بورس تهران پس از چند ماه صعود پرشتاب و ثبت بازدهی حدود 120 درصدی از ابتدای سال، دیروز(یکشنبه) نشانه‌هایی از افزایش احتیاط معامله‌گران بروز داد؛ جایی که عقب‌نشینی شاخص‌ها از قله تاریخی، خروج 4.4 هزار میلیارد تومان پول حقیقی و ثبت رکورد 73.5 هزار میلیارد تومانی ارزش معاملات خرد، تصویری دوگانه از بازار سهام ارائه می‌کند؛ چرا که از یک سو، گردش بالای معاملات از تداوم فعالیت خریداران حکایت دارد و از سوی دیگر، غلبه عرضه‌ها نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران در سطوح قیمتی جدید ترجیح می‌دهند سودهای کسب‌شده را شناسایی کنند.

تغییر "موقت" رفتار معامله‌گران در قله تاریخی

نگاهی به آمارها نشان می‌دهد شاخص کل بورس تهران در ابتدای معاملات دیروز(یکشنبه) تا سطح 8 میلیون و 314 هزار واحد پیش رفت، اما در ادامه با افزایش فشار فروش مواجه شد و با افت 0.27 درصدی در ارتفاع 8 میلیون و 242 هزار واحد ایستاد. شاخص کل هم‌وزن نیز 0.34 درصد کاهش یافت. همچنین 62 درصد نمادهای بازار در محدوده منفی معامله شدند و حدود 4 هزار و 400 میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد.

این ارقام در کنار ثبت رکورد ارزش معاملات خرد، از افزایش اختلاف دیدگاه میان خریداران و فروشندگان حکایت دارد؛ به طوری که برخی کارشناسان معتقدند ارزش بالای معاملات به تنهایی به معنای ورود پول جدید یا تقویت روند صعودی نیست؛ چرا که ممکن است حاصل جابه‌جایی گسترده سهام میان گروهی از خریداران و فروشندگانی باشد که پس از رشد قیمت‌ها، درباره ادامه مسیر بازار سهام ارزیابی متفاوتی دارند.

علاوه بر این تغییر وضعیت برخی نمادها از صف خرید به صف فروش در جریان معاملات نیز نشان می‌دهد تقاضای شکل‌گرفته در ابتدای معاملات دیروز، در همه موارد از پایداری کافی برخوردار نبوده است. این رفتار را می‌توان نشانه‌ای از افزایش حساسیت معامله‌گران به خبرها و تغییر انتظارات دانست؛ هرچند برای تعیین سهم دقیق عوامل سیاسی و اقتصادی در افت بازار، به داده‌های تکمیلی نیاز است.

پایان دوره ارزندگی یکدست سهام؟

همچنین یکی از نکات مهم در ارزیابی شرایط کنونی، تغییر نسبت قیمت به سود یا P/E بازار است؛ جایی که این نسبت از حدود 6 واحد در ابتدای سال به بیش از 9 واحد در شرایط فعلی، رسیده است و حالا پس از رشد قابل‌توجه قیمت‌ها، شناسایی شرکت‌های دارای ارزندگی مناسب دقت نظر بیشتری لازم دارد.

از سوی دیگر، نسبت قیمت به سود در تالار شیشه‌ای نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران به ازای هر واحد سود سالانه شرکت، چه میزان حاضر به پرداخت هستند؛ چرا که افزایش این نسبت می‌تواند ناشی از رشد قیمت سهام، کاهش سود یا ترکیبی از این دو باشد. بنابراین، بالا رفتن P/E به‌تنهایی به معنای گران بودن تمام سهام نیست، اما ضرورت بررسی دقیق‌تر سودآوری و ارزش ذاتی شرکت‌ها را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، کارشناسان معتقدند در ماه‌های گذشته، رشد عمومی بازار سهام به بسیاری از نمادها فرصت افزایش قیمت داده بود؛ با این حال، در سطوح فعلی نمی‌توان انتظار داشت همه شرکت‌ها همچنان ظرفیت رشد یکسانی داشته باشند. بعلاوه این که تفاوت در ساختار هزینه، میزان بدهی، توان صادراتی، کیفیت مدیریت و چشم‌انداز فروش می‌تواند به واگرایی بازدهی صنایع و شرکت‌ها منجر شود.

ریسک سیاسی و معادله سودآوری شرکت‌ها

از نگاهی دیگر با افزایش قیمت‌ها در تالار شیشه‌ای، واکنش بازار سهام به اخبار سیاسی و اقتصادی نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ و هنگامی که بخش قابل‌توجهی از انتظارات مثبت در قیمت سهام منعکس شده باشد، انتشار اخبار منفی می‌تواند به تعدیل سریع‌تر ارزش‌گذاری‌ها منجر شود. در مقابل، کاهش ریسک‌های سیاسی و بهبود چشم‌انداز اقتصادی می‌تواند از تقاضا حمایت کند؛ هرچند اثر آن بر صنایع مختلف یکسان نخواهد بود.

از سوی دیگر، سیاست‌های ارزی نیز از متغیرهای مهم پیش روی بورس هستند؛ چرا که برای شرکت‌های صادرات‌محور، نرخ تسعیر ارز، حجم صادرات و قیمت‌های جهانی بر درآمد و سودآوری اثر می‌گذارند. ضمن این که ثبات یا کاهش نرخ ارز، در صورت همراهی با سایر شرایط، ممکن است انتظارات رشد درآمد ریالی برخی صادرکنندگان را تعدیل کند. در مقابل، شرکت‌های واردات‌محور یا بنگاه‌هایی که مواد اولیه ارزی مصرف می‌کنند، ممکن است از کاهش هزینه‌های ارزی منتفع شوند.

از این رو، برخی معتقدند تعمیم اثر تحولات ارزی به کل بازار سهام می‌تواند گمراه‌کننده باشد؛ جایی که بررسی صورت‌های مالی، حاشیه سود، ساختار تامین مواد اولیه و حساسیت سود شرکت به نرخ ارز، برای تشخیص برندگان و بازندگان احتمالی اهمیت دارد.

چشم‌انداز بورس تا پایان سال

با توجه به موارد اشاره شده، برخی کارشناسان بازدهی حدود 20 تا 25 درصدی را برای بازار سهام تا پایان سال برآوردی واقع‌بینانه‌تر از تکرار رشدهای پرشتاب ماه‌های گذشته می‌داند؛ هر چند مسیر آینده بازار سهام به عواملی مانند وضعیت متغیرهای سیاسی، نرخ ارز، سودآوری شرکت‌ها، جریان نقدینگی و سطح ارزش‌گذاری سهام وابسته است. همچنین باید توجه داشت که بازدهی شاخص کل تنها با بازدهی پرتفوی سرمایه‌گذاران یکسان نیست و انتخاب سهم، قیمت خرید و افق سرمایه‌گذاری نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.

در مجموع، عقب‌نشینی "موقت" و "یکروزه" بورس از قله تاریخی را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه پایان روند صعودی بازار سهام در مقطع کنونی دانست؛ همان‌طور که رکوردشکنی ارزش معاملات نیز تضمینی برای ادامه رشد نیست. بر این اساس آنچه اهمیت دارد، فاصله میان قیمت و سودآوری واقعی شرکت‌ها است. از این رو، به نظر می‌رسد بازار سهام پس از یک دوره رشد فراگیر، به مرحله‌ای نزدیک شده که در آن کیفیت سود، ارزندگی و توان تحلیل سرمایه‌گذاران بیش از موج عمومی صعود، نتیجه معاملات را تعیین خواهد کرد.