اقتصاد دیجیتال و ابزارهای نوین مالی

به گزارش خبرگزاری تسنیم، عصر جدید اقتصاد جهانی، دیگر با معیارهای سنتی سنجیده نمیشود؛ بلکه سرعت و دقت در مبادلات، تعیین کنندهٔ رقابت‌پذیری بنگاههاست. در این میان، اقتصاد دیجیتال به‌عنوان زیربنای تحول نظام مالی کشور، نه یک انتخاب، که یک الزام راهبردی برای افزایش بهره‌وری و هدایت نقدینگی به سمت فعالیتهای مولد محسوب میشود. بر اساس اهداف کلان برنامه هفتم توسعه و سیاستهای پولی، حرکت به سمت شفافیت، کاهش هزینه‌های مبادله و حذف اصطکاکهای زائد در فرآیند تأمین مالی زنجیرههای تولید، در صدر اولویتها قرار گرفته است. در این چشمانداز، ابزارهای نوین مالی نظیر برات الکترونیک، اوراق گام و چک دیجیتال، نقش پازلهایی را ایفا میکنند که در کنار یکدیگر، تصویر کاملی از یک نظام پرداخت کارآمد و دیجیتال را ترسیم مینمایند.

تأمین مالی زنجیره تولید (B2B) همواره با چالشهای جدی از جمله طولانی بودن فرآیند تسویه، هزینههای بالای پشتوانه‌های کاغذی و ریسک نکول مواجه بوده است. در گذشته، ابزارهایی مانند السی داخلی و برات اگرچه کارگشا بودند، اما به دلیل پیچیدگیهای رویهای، زمانبر بودن تأییدها و وابستگی به حضور فیزیکی، نمیتوانستند پاسخگوی نیاز صنایع در فضای رقابتی امروز باشند. اینجاست که رویکرد اتصال به ابزارهای نوین تأمین مالی در بستر اقتصاد دیجیتال، معادله را به نفع تولیدکنندگان تغییر میدهد. پلتفرمهای عمدهفروشی و زنجیرههای بزرگ تولیدی امروزه به دنبال راهکارهایی هستند که ضمن تأمین امنیت حقوقی، فرآیند گردش پول و کالا را به هم گره بزند و از خلق نقدینگی کاذب بدون پشتوانهٔ تولید جلوگیری کند.

در این بستر، ابزاری مثل چک الکترونیک به‌عنوان یکی از مصادیق عینی این تحول، میتواند با حذف کامل کاغذ و جایگزینی امضای دیجیتال، گامی بلند در جهت تسهیل مبادلات میانمدت بردارد. اگرچه چک دیجیتال صرفاً یکی از گزینه‌های پیشروی بنگاههاست، اما کارایی آن در کاهش زمان وصول و افزایش ضریب امنیت، غیرقابل انکار است. آمارهای منتشره نشان میدهد از زمان راه‌اندازی سامانه چکاد تاکنون، بیش از 3 میلیون و 490 هزار فقره چک الکترونیک صادر شده که نرخ وصول حدود 98.6 درصدی برای سررسیدهای گذشته، بیانگر بلوغ نسبی زیرساختهای فنی و حقوقی این ابزار در شبکه بانکی کشور است. این موفقیت، نویدبخش آن است که زیرساخت لازم برای گردش دیجیتال تعهدات مالی در سطح کلان فراهم آمده و سیستمهای پولی با  این ابزار، زمینه را برای استفاده گسترده‌تر در معاملات B2B مهیا کرده‌اند.

با این حال، آنچه در طراحی زنجیره تأمین مالی مدرن اهمیت دارد، تنوع ابزاری و انتخاب هوشمندانه بر اساس ماهیت قرارداد است. برای قراردادهای میانمدت که ریسک اعتباری متوسطی دارند، چک دیجیتال میتواند جایگزینی کمریسک و کم‌هزینه برای ال سی داخلی باشد، چراکه فرآیند صدور و انتقال آن کاملاً برخط بوده و نیاز به بازدیدهای حضوری و تأییدهای طولانی را حذف میکند. در مقابل، برات الکترونیک نیز بهعنوان ابزاری برای تأمین مالی زنجیره تأمین بنگاهها شناخته میشود که با تکیه بر اعتبار زنجیرهای، بدون آثار تورمی، سرمایه در گردش واحدهای تولیدی را تأمین میکند. همچنین اوراق گام به‌عنوان پل ارتباطی بین بنگاهها و بازار سرمایه، گزینهٔ دیگری برای بنگاههای بزرگتر محسوب میشود. به بیان دیگر، چک دیجیتال در کنار این ابزارها، یک اکوسیستم کامل را شکل میدهد که به پلتفرمهای عمدهفروشی امکان میدهد بر اساس نوع کالا، سررسید و میزان اعتماد طرفین، بهترین روش تسویه را انتخاب کنند.

تجربهٔ عملی نیز نشان داده که بانکهای پیشرو با طراحی پلتفرمهای اختصاصی نظیر «وایب» و «پالیز»، بستر استفاده از این ابزارهای ترکیبی را برای فعالان اقتصادی فراهم کردهاند. این پلتفرمها با اتصال به سامانه‌های مرکزی بانک مرکزی، امکان صدور، انتقال و وصول چک دیجیتال، برات و سایر تعهدات را در یک داشبورد واحد در اختیار کاربران قرار میدهند و از این طریق، شفافیت صورتهای مالی و کاهش ریسک نکول را به ارمغان میآورند. در سطح کلان نیز بانک مرکزی با الزام به حذف تدریجی چک کاغذی تا پایان سال سوم برنامه هفتم توسعه، مسیر را برای غالب شدن این رویکرد دیجیتال هموار ساخته است.

همانگونه که در مقدمه اشاره شد، هدف غایی اقتصاد دیجیتال، فراتر رفتن از صرفاً دیجیتالی کردن یک ابزار خاص است؛ هدف اصلی، تغییر پارادایم از تأمین مالی مبتنی بر روابط فیزیکی و کاغذی به سمت تأمین مالی مبتنی بر داده و اعتبارسنجی لحظهای است. بنگاه‌های که امروز به سرعت خود را به شبکهٔ ابزارهای نوین مالی متصل میکنند، در واقع در حال آینده نگری و مصون سازی زنجیرهٔ تولید خود در برابر شوکهای نقدینگی هستند. چک دیجیتال، برات الکترونیک و اوراق گام، همگی فصل مشترکی به نام «اتصال هوشمند» دارند و انتخاب هرکدام بستگی به عمق قرارداد و استراتژی مالی بنگاه دارد. آنچه مسلم است، دیگر زمان آن گذشته که فعالان اقتصادی صرفاً به یک ابزار سنتی اکتفا کنند؛ بلکه امروز، تنوع ابزاری در بستر دیجیتال، کلیدواژهٔ اصلی بقا و رشد در زنجیرههای پیچیدهٔ تولید و توزیع کشور است و چشمانداز روشن پیشرو، حکایت از تحولی عمیق در ماهیت مبادلات تجاری ایران دارد که با سرعت در حال وقوع است.