بورس به P/E هفت رسید/ ارزش دلاری هنوز نصف سقف تاریخی است

ابراهیمیان، کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، روند یک‌ساله بازار سهام را تشریح کرد و با اشاره به تغییرات نسبت‌های ارزش‌گذاری، سودآوری شرکت‌ها، نرخ ارز و قیمت‌های جهانی، چشم‌انداز بازار سرمایه را مورد بررسی قرار داد.

تسنیم: اگر بخواهیم بازار سهام را در یک بازه یک‌ساله، یعنی از مرداد و اوایل شهریور 1404 تا ابتدای شهریور 1405 بررسی کنیم، چه تصویری از روند بازار به دست می‌آید؟

ابراهیمیان: اگر یک نگاه یک‌ساله به بازار سهام داشته باشیم، یعنی بازه مرداد و اوایل شهریور 1404 تا ابتدای شهریور 1405، باید توجه داشته باشیم که در سال گذشته و تا اوایل شهریورماه، بازار سهام پس از جنگ 12 روزه با افت بسیار زیادی مواجه شده بود.

در آن مقطع، ارزش دلاری بازار سهام تا محدوده 70 میلیارد دلار کاهش پیدا کرده بود. این اتفاق در شرایطی رخ داد که شاهد تغییر نسبی در نرخ نیما بودیم و حتی نرخ دلار آزاد نیز مقداری افزایش پیدا کرده بود، اما بازار سهام همچنان روند نزولی خود را ادامه می‌داد.

علت اصلی این روند، افزایش ریسک‌های سیستماتیک بود. در واقع، فارغ از اینکه متغیرهای اقتصادی چه وضعیتی داشتند، افزایش ریسک‌های سیستماتیک باعث شده بود سرمایه‌گذاران با احتیاط بیشتری در بازار سهام فعالیت کنند.

از آن زمان به بعد، مجموعه اقداماتی که از سوی سازمان بورس و وزارت امور اقتصادی و دارایی برای حمایت از سهامداران انجام شد، از جمله طرح‌هایی مانند اوراق بیمه سهام و تأمین مالی، در کنار کاهش نسبت P/E بازار به کف‌های خود، شرایط متفاوتی را ایجاد کرد.

در نتیجه، از ابتدای شهریور سال گذشته شاهد آغاز یک رالی رشدی در بازار بودیم که انتشار گزارش‌های شش‌ماهه شرکت‌ها نیز به آن کمک کرد. در فصل پاییز نیز روند صعودی بازار همزمان با تغییر سیاست‌های ارزی و حذف ارز ترجیحی ادامه پیدا کرد.

این روند رشد تا حدود 4.5 میلیون واحد برای شاخص کل در اواخر دی‌ماه ادامه داشت. در آن مقطع، نسبت P/E بازار در سقف شاخص به محدوده حدود 8 تا 8.5 واحد رسیده بود.

معمولاً زمانی که نسبت P/E گذشته‌نگر بازار به محدوده 8 تا 9 واحد می‌رسد، به‌جز مقطعی مانند سال 1399، بازار یا وارد فاز اصلاحی می‌شود یا منتظر انتشار گزارش‌های ماهانه و فصلی شرکت‌ها می‌ماند تا مشخص شود آیا سودآوری شرکت‌ها می‌تواند این نسبت‌های ارزش‌گذاری را تعدیل کند یا خیر.

پس از اواخر دی‌ماه و در بهمن و اسفند، بازار وارد شرایط متفاوتی شد و در نهایت به جنگ رسیدیم و بازار نیز تعطیل شد. البته باید توجه داشت که بخش قابل توجهی از اصلاح بازار، یعنی حدود 25 تا 30 درصد، پیش از آغاز جنگ اتفاق افتاده بود.

با وقوع جنگ، در اقتصاد کشور شاهد افزایش تورم و به تبع آن رشد نسبی نرخ ارز بودیم. پس از بازگشایی بازار نیز یکی دو روز ابتدایی معاملات منفی بود، اما بعد از آن بازار مجدداً وارد روند صعودی شد.

تسنیم: چه عواملی باعث شد بازار پس از بازگشایی مجدداً وارد روند صعودی شود؟

ابراهیمیان: علت آغاز رشد بازار و تداوم آن تا امروز، تغییرات بنیادینی بود که در شرکت‌ها رخ داده است. ما گزارش‌های فصل بهار شرکت‌ها را داشتیم که بر اساس آن، شرکت‌ها در فصل بهار حدود 600 همت سود شناسایی کردند. برخی شرکت‌ها نیز بیش از دو برابر بهار سال گذشته سود شناسایی کردند.

از سوی دیگر، نسبت P/E دوازده‌ماهه بازار به محدوده حدود 5 واحد و حتی پایین‌تر از آن رسیده بود. این محدوده از منظر تاریخی، محدوده بسیار جذابی برای خرید سهام محسوب می‌شود.

در کنار این موضوع، تغییر نسبی نرخ نیما که متناسب با تورم رشد می‌کند نیز اهمیت داشت. همچنین سیاست‌های اقتصادی اتخاذشده به گونه‌ای بود که شرکت‌ها بتوانند متناسب با تورم، تولید خود را ادامه دهند و در قالب افزایش نرخ‌هایی که به آنها اجازه داده شد، بخشی از افزایش هزینه‌های خود را جبران کنند.

مجموع این عوامل باعث شد گزارش‌های ماهانه شرکت‌ها نیز وضعیت مناسبی داشته باشد. پس از آن به فصل مجامع رسیدیم و در کنار برگزاری مجامع و تقسیم سود شرکت‌ها، شاهد افزایش قیمت‌های جهانی، چه در حوزه فلزات اساسی و چه در نفت و مشتقات نفتی بودیم.

افزایش قیمت‌های جهانی اثر مستقیم و مثبتی بر سودآوری شرکت‌هایی داشت که یا صادرات‌محور هستند یا محصولات آنها با قیمت‌های جهانی در بورس کالا خرید و فروش می‌شود.

بنابراین، مجموعه‌ای از عوامل بنیادی در کنار شرایط ارزش‌گذاری مناسب بازار باعث شد روند صعودی بازار بعد از بازگشایی ادامه پیدا کند.

تسنیم: وضعیت معاملات بازار در هفته‌های اخیر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ابراهیمیان: در حال حاضر شاهد افزایش قابل توجه ارزش معاملات هستیم. حدود دو هفته پیش رکورد معاملات روزانه بازار به حدود 65 همت رسید.

این رقم نشان‌دهنده استقبال سرمایه‌گذاران از بازار سهام است. بازار سرمایه شفاف‌ترین بازاری است که می‌تواند نقدینگی را به سمت تولید هدایت کند و افزایش ارزش معاملات نشان می‌دهد استقبال از این بازار افزایش پیدا کرده است.

این روند نیز تا امروز ادامه داشته و شاهد حضور و ورود نقدینگی به بازار سهام هستیم.

تسنیم: با توجه به رشد شاخص و افزایش ارزش معاملات، آیا نسبت‌های ارزش‌گذاری بازار در حال حاضر نگران‌کننده است؟

ابراهیمیان: اگر نسبت‌های ارزش‌گذاری بازار را بررسی کنیم، باید گفت در حال حاضر بازار در محدوده‌هایی قرار ندارد که بتوانیم بگوییم به یک محدوده بسیار ترسناک رسیده است. نسبت P/E دوازده‌ماهه بازار در حال حاضر به محدوده حدود 7 تا 7.5 واحد رسیده است. ارزش بازار نیز به حدود 20 هزار همت رسیده است.

به طور معمول، بازار در محدوده نسبت P/E حدود 8 تا 8.5 واحد به بالا واکنش نشان می‌دهد. این واکنش می‌تواند به شکل اصلاح قیمت‌ها باشد یا بازار ممکن است در این محدوده متوقف شود و منتظر انتشار گزارش‌های ماهانه و فصلی شرکت‌ها بماند تا مشخص شود سودآوری شرکت‌ها تا چه اندازه می‌تواند نسبت P/E را تعدیل کند.

بنابراین، اگرچه نسبت‌های ارزش‌گذاری نسبت به کف‌های سال گذشته افزایش پیدا کرده‌اند، اما همچنان در محدوده‌هایی نیستند که بتوان گفت بازار وارد یک محدوده بسیار پرریسک از نظر ارزش‌گذاری شده است.

تسنیم: ارزش دلاری بازار چه پیامی درباره وضعیت فعلی بورس دارد؟

ابراهیمیان: ارزش دلاری بازار در حال حاضر حدود 100 میلیارد دلار است. این در حالی است که در اردیبهشت سال 1402، ارزش دلاری بازار حدود 190 میلیارد دلار بود. بنابراین، مقایسه ارزش دلاری بازار در مقاطع مختلف نشان می‌دهد که بازار سهام هنوز فاصله قابل توجهی با برخی سقف‌های تاریخی خود دارد.

در کنار این موضوع، قیمت‌های جهانی فلزات اساسی، نفت و مشتقات نفتی نیز در سطوحی قرار دارند که می‌توانند از سودآوری شرکت‌های بورسی حمایت کنند. برآورد ما این است که شرکت‌های بورسی در سال جاری حداقل حدود 3 هزار همت سود شناسایی کنند. بر همین اساس، P/E آینده‌نگر بازار برای سال جاری حدود 6.5 واحد برآورد می‌شود.

از سوی دیگر، پیش‌بینی ما این است که سودآوری شرکت‌ها در سال آینده نیز متناسب با تورم، روند رشدی خود را ادامه دهد.

تسنیم: بنابراین چشم‌انداز بازار سهام را در ماه‌های آینده چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا احتمال اصلاح بازار وجود دارد؟

ابراهیمیان: در کوتاه‌مدت ممکن است بازار نیاز به یک استراحت داشته باشد و حتی شاهد یک دوره اصلاحی باشیم. این موضوع با توجه به رشد قابل توجه بازار و افزایش نسبت‌های ارزش‌گذاری، اتفاق غیرعجیبی نیست.

اما در مجموع، چشم‌انداز آتی بازار سهام را مثبت ارزیابی می‌کنم. اگر ریسک‌های سیستماتیک کاهش پیدا کند، با توجه به شرایط سودآوری شرکت‌ها، نسبت‌های ارزش‌گذاری، نرخ ارز، قیمت‌های جهانی و سیاست‌های اقتصادی، کماکان انتظار می‌رود روند کلی بازار سهام رشدی باشد.

بنابراین، ممکن است بازار در کوتاه‌مدت با نوسان یا اصلاح مواجه شود، اما در صورت کاهش ریسک‌های سیستماتیک، عوامل بنیادی همچنان از تداوم روند رشد بازار در میان‌مدت و بلندمدت حمایت می‌کنند.