واردات خودروهای لوکس در آستانه توقف؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، ماجرای واردات خودروهای لوکس توسط ایرانیان خارج از کشور ظاهراً به نقطه‌ای رسیده که ادامه آن، بیش از هر زمان دیگری به تصمیم نهایی سیاست‌گذار گره خورده است. هنوز هیچ دستگاهی رسماً از «توقف کامل» این مسیر سخن نگفته، اما کنار هم گذاشتن اتفاقات هفته‌های اخیر نشان می‌دهد مسیر واردات خودروهای گران‌قیمت دیگر مانند گذشته باز نیست و احتمال بسته شدن کامل آن جدی شده است.

آخرین قطعه این پازل، اطلاعیه سرکنسولگری ایران در دوبی است؛ جایی که بخش مربوط به انتقال خودرو در سامانه میخک موقتاً از دسترس خارج شده است. سرکنسولگری تأکید کرده که سامانه میخک همچنان فعال است و فقط بخش انتقال خودروی ایرانیان مقیم، به دلیل به‌روزرسانی، موقتاً غیرفعال شده و پس از اعلام وزارت امور خارجه درباره فعال شدن مجدد آن اطلاع‌رسانی خواهد شد.

در ظاهر، اتفاقی فنی رخ داده است؛ اما وقتی این خبر را کنار مواضع صریح بانک مرکزی درباره واردات خودرو قرار می‌دهیم، ماجرا شکل دیگری پیدا می‌کند.

بانک مرکزی در هفته‌های اخیر به صراحت اعلام کرده که در شرایط فعلی، واردات خودرو در اولویت ارزی این نهاد قرار ندارد. مسئله فقط تخصیص ارز دولتی یا ارز حاصل از صادرات نیست؛ اختلاف اصلی بر سر این است که آیا وارداتی که با عنوان «بدون انتقال ارز» انجام می‌شود، واقعاً هیچ اثری بر بازار ارز داخل ندارد یا خیر.

«بدون انتقال ارز»؛ عبارتی که محل اختلاف شد

مسیر واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور از ابتدا با این استدلال مورد توجه قرار گرفت که قرار نیست بانک مرکزی برای خرید خودرو ارز اختصاص دهد. به بیان ساده، فرد مقیم خارج از کشور با ارز خودش خودرو را خریداری و وارد ایران می‌کند.

اگر این فرآیند دقیقاً به همین شکل اتفاق بیفتد، طبیعی است که در نگاه اول نباید فشاری بر ذخایر ارزی کشور ایجاد کند. اما مسئله‌ای که بانک مرکزی روی آن دست گذاشته، مرحله بعد از ورود خودرو است.

اگر خودرویی با ارز موجود در خارج از کشور وارد ایران شود و بعد در بازار داخلی به فروش برسد، واردکننده در مقابل خودرو ریال دریافت می‌کند. حال اگر این ریال دوباره به ارز تبدیل و از کشور خارج شود، دیگر نمی‌توان گفت کل فرآیند هیچ ارتباطی با بازار ارز داخل ندارد.

مهدی دارابی، دستیار ارزی رئیس‌کل بانک مرکزی، در گفتگو با تسنیم دقیقاً روی همین نقطه دست گذاشته است. از نگاه بانک مرکزی، حتی اگر خرید اولیه خودرو با ارز فردی در خارج از کشور انجام شده باشد، فروش آن در ایران می‌تواند تقاضای جدیدی برای ارز در بازار داخلی ایجاد کند.

این استدلال البته یک تحلیل سیاست‌گذار است و میزان اثر واقعی آن بر بازار ارز نیازمند داده‌های دقیق درباره تعداد خودروهای واردشده، نحوه تأمین ارز و رفتار مالی واردکنندگان است. اما اهمیت آن در این است که بانک مرکزی همین حالا نیز بر مبنای این نگرانی، رویکرد سخت‌گیرانه‌تری در پیش گرفته است.

داستان فقط سامانه میخک نیست

اگر تنها اتفاق رخ داده، غیرفعال شدن بخش خودرو در سامانه میخک بود، شاید می‌شد آن را صرفاً یک عملیات فنی دانست. اما همزمانی آن با هشدارهای بانک مرکزی، موضوع را جدی‌تر کرده است.

در فرآیند واردات، داشتن ارز به تنهایی کافی نیست. منشأ ارز نیز باید مورد تأیید قرار بگیرد و در نهایت کد ساتا صادر شود. بدون طی شدن این مرحله، واردکننده نمی‌تواند فرآیند ترخیص را به شکل عادی به پایان برساند.

بانک مرکزی نیز در مواضع اخیر خود نشان داده که در شرایط فعلی حاضر نیست به سادگی برای واردات خودروهای گران‌قیمت از این مسیر تأییدیه ارزی صادر کند.

به همین دلیل، حتی اگر یک خودرو از نظر مقررات گمرکی امکان ورود داشته باشد، این به معنی آن نیست که الزاماً امکان ترخیص آن نیز فراهم خواهد بود. این تفاوت، همان جایی است که مسیر واردات خودروهای لوکس را به بن‌بست نزدیک کرده است.

خودروهایی که از قبل وارد شده‌اند، چه می‌شوند؟

یک نکته مهم در این میان نباید نادیده گرفته شود. خودروهایی که در هفته‌های اخیر در بازار دیده شده‌اند الزاماً به معنای آن نیست که در روزهای اخیر مجوز واردات گرفته‌اند.

بخشی از این خودروها پیش‌تر ثبت سفارش شده و وارد گمرک شده بودند و در شرایط خاص، با توجه به ضرورت تخلیه کالا از بنادر و گمرکات، امکان ترخیص پیدا کردند.

بنابراین نباید ورود این خودروها به بازار را با ادامه یافتن روند ثبت سفارش جدید یکی دانست.

اتفاقاً یکی از نشانه‌های تغییر شرایط همین جاست؛ ممکن است بازار همچنان شاهد عرضه خودروهای لوکس باشد، اما این خودروها حاصل فرآیندهایی باشند که ماه‌ها قبل آغاز شده‌اند.

در نتیجه، آنچه برای فعالان بازار اهمیت دارد نه خودروهایی است که امروز در نمایشگاه‌ها دیده می‌شوند، بلکه این سؤال است که آیا از این پس پرونده جدیدی برای واردات خودروهای لوکس باز خواهد شد یا نه؟

پای لندکروزر و مایباخ به یک مناقشه ارزی باز شد

در ماه‌های اخیر ورود مدل‌هایی مانند لکسوس، لندکروزر و حتی مرسدس‌بنز مایباخ به کشور، بحث واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور را از یک موضوع تجاری به یک مسئله اقتصادی و ارزی تبدیل کرد.

در شرایطی که سیاست‌گذار ارزی از محدودیت منابع و ضرورت اولویت‌بندی کالاها صحبت می‌کند، ورود خودروهایی با ارزش ده‌ها یا حتی صدها هزار دلار طبیعتاً با پرسش درباره اولویت مواجه می‌شود.

مسئله برای بانک مرکزی این نیست که اصولاً با واردات خودرو مخالف است. دارابی نیز صراحتاً گفته است در شرایطی که محدودیت ارزی وجود نداشته باشد، واردات خودرو می‌تواند انجام شود. بحث بر سر زمان و نحوه واردات است.

وقتی منابع ارزی محدود است، سیاست‌گذار ناچار است بین تقاضاهای مختلف اولویت تعیین کند. در چنین شرایطی، خودروهای لوکس در انتهای فهرست نیازهای ارزی قرار می‌گیرند؛ حتی اگر خریدار آن‌ها توان مالی بالایی داشته باشد.

چرا بانک مرکزی این‌قدر روی منشأ ارز حساس شده است؟

پاسخ را باید در تفاوت میان «مالکیت ارز» و «منشأ ارز» جست‌وجو کرد. ممکن است فردی در حساب خود ارز داشته باشد، اما برای استفاده از آن در یک فرآیند وارداتی، صرف وجود ارز کافی نیست. سیاست‌گذار می‌خواهد بداند این ارز از چه مسیری به دست آمده و آیا استفاده از آن با مقررات بازگشت ارز و اولویت‌های تجاری کشور سازگار است یا خیر.

این موضوع به‌خصوص درباره صادرکنندگان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. صادرکننده طبق مقررات موظف است ارز حاصل از صادرات را به چرخه اقتصادی کشور بازگرداند و نمی‌تواند صرفاً با استناد به مالکیت ارز، هر کالایی را که سود بیشتری دارد وارد کند.

به همین دلیل است که تأیید منشأ ارز تبدیل به یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های این پرونده شده است.

آیا توقف کامل نزدیک است؟

پاسخ رسمی هنوز «بله» نیست. سرکنسولگری ایران در دوبی گفته بخش خودرو در سامانه میخک موقتاً و به دلیل به‌روزرسانی غیرفعال شده است. بنابراین از نظر خبری نمی‌توان این اطلاعیه را به معنای لغو دائمی واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور تعبیر کرد.

اما مجموعه اتفاقات کنار هم تصویر متفاوتی می‌سازد. از یک طرف بانک مرکزی می‌گوید خودرو در شرایط فعلی اولویت ارزی نیست. از طرف دیگر، درباره آثار ارزی واردات موسوم به «بدون انتقال ارز» هشدار داده شده است. موضوع تأیید منشأ ارز و صدور کد ساتا نیز به یک گلوگاه جدی تبدیل شده و حالا بخش انتقال خودرو در سامانه میخک نیز موقتاً از دسترس خارج شده است.

بنابراین می‌توان گفت مسیر واردات خودروهای لوکس وارد مرحله‌ای از محدودیت جدی شده و ادامه فعالیت آن بیش از گذشته به تصمیم نهایی دستگاه‌های سیاست‌گذار وابسته است.

اگر بخش خودرو در سامانه میخک مجدداً فعال نشود و همزمان سیاست بانک مرکزی درباره تأیید منشأ ارز و صدور کد ساتا تغییر نکند، عملاً مسیر جدیدی برای واردات خودروهای لوکس باقی نمی‌ماند؛ حتی اگر از نظر شکلی، اصل مجوز واردات هنوز در برخی مقررات وجود داشته باشد.

بازار خودرو منتظر یک تصمیم روشن

اکنون مهم‌ترین مسئله برای بازار خودرو، نه خودروهایی است که قبلاً وارد کشور شده‌اند، بلکه تکلیف واردات جدید است.

اگر سیاست‌گذار تصمیم به ادامه این مسیر دارد، باید درباره نحوه تأمین ارز، منشأ ارز، مالک واقعی خودرو، امکان فروش خودرو در داخل و نحوه بازگشت وجوه حاصل از فروش شفاف‌سازی کند.

اگر هم قرار است این مسیر متوقف شود، اعلام رسمی و صریح آن می‌تواند به پایان دادن به ابهام موجود کمک کند.

در شرایط فعلی، غیرفعال شدن سامانه میخک را نمی‌توان به تنهایی خبر توقف واردات خودرو دانست؛ اما در کنار مواضع اخیر بانک مرکزی، این اتفاق یک علامت مهم برای بازار است.

به نظر می‌رسد پرونده واردات خودروهای لوکس از مسیر ایرانیان خارج از کشور، دست‌کم در شکل فعلی خود، به روزهای پایانی نزدیک شده است؛ حالا باید دید «به‌روزرسانی موقت» سامانه میخک پایان یک وقفه کوتاه خواهد بود یا مقدمه‌ای برای بسته شدن کامل این مسیر.