قیمت گازوئیل تهدیدی تازه برای اقتصاد اروپا

به‌گزارش خبرگزاری تسنیم؛ گازوئیل سوخت اصلی کامیون‌ها، ماشین‌آلات کشاورزی و صنایع است و اکنون به دلیل اختلال در فعالیت پالایشگاه‌ها، کمبود عرضه و تنش‌های ژئوپلیتیک، قیمت آن به‌شدت افزایش یافته است. احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل از سوی ایالات متحده نیز می‌تواند بحران کمبود این سوخت در اروپا را وخیم‌تر کند.

از سوی دیگر حتی اگر خودروی شخصی با گازوئیل کار نکند، قیمت این سوخت تأثیر بسزایی بر زندگی مردم دارد. در حالی که بنزین عمدتاً سوخت خودروهای شخصی است، گازوئیل نیروی محرکه بخش‌های وسیعی از اقتصاد از حمل‌ونقل بار و تجهیزات کشاورزی گرفته تا پروژه‌های عمرانی و صنایع، را تأمین می‌کند.

به همین دلیل، کمبود گازوئیل یا شوک‌های قیمتی آن می‌تواند با افزایش هزینه جابه‌جایی کالا و کارکرد ماشین‌آلات سنگین، تأثیر اقتصادی شدیدتری نسبت به افزایش قیمت بنزین داشته باشد.

با تحت فشار قرار گرفتن کسب‌وکارها، این هزینه‌های بالاتر انرژی به مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود و بر بحران فزاینده هزینه‌های زندگی و تورم دامن می‌زند.

ایالات متحده، اوکراین را عامل کمبود گازوئیل می‌داند

براساس آمارهای ثبت شده ایالات متحده و چین از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گازوئیل در جهان هستند به این ترتیب که چین بخش عمده‌ای از تولید خود را برای مصارف داخلی نگه می‌دارد و به این ترتیب، ایالات متحده به بزرگ‌ترین صادرکننده گازوئیل در جهان تبدیل شده است.

با این حال، بر اساس داده‌های «اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده»، میانگین قیمت هفتگی هر گالن گازوئیل در این کشور اکنون به 6.52 دلار (5.73 یورو) رسیده است؛ رقمی که نسبت به میانگین 3.74 دلار در سال گذشته و 3.53 دلار در دو سال پیش، افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، اخیراً از رئیس‌جمهور اوکراین خواست از هدف قرار دادن پالایشگاه‌های نفت روسیه دست بردارد، زیرا به گفته او، این حملات «باعث کمبود گازوئیل می‌شود».

در همین حال نباید فراموش کرد که روسیه نیز یکی از تأمین‌کنندگان بزرگ گازوئیل در جهان است. با این حال، به گزارش «آژانس بین‌المللی انرژی»، از سال 2022 تاکنون، برخی از پالایشگاه‌های نفت این کشور تا 15 بار مورد حمله قرار گرفته‌اند.

به این ترتیب و براساس تحولات اخیر این آژانس برآورد می‌کند تولید گازوئیل در روسیه نسبت به سطوح سال 2025 (پیش‌بینی‌شده) نزدیک به 30 درصد کاهش یافته  و مسکو اکنون برای حفظ ذخایر داخلی، صادرات گازوئیل را محدود کرده است.

هم‌زمان با کاهش تولید روسیه، ایالات متحده تلاش‌های خود را برای جبران این کمبود به حداکثر رساند، اما حتی این اقدامات نیز کافی نبود. در 22 سپتامبر، ترامپ اعلام کرد دولت او در حال بررسی ممنوعیت صادرات گازوئیل نیز هست.

به گفته برخی کارشناسان چنین اقدامی احتمالاً تلاشی برای کاهش قیمت‌های داخلی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر است، چرا که قیمت انرژی و توانایی خرید آن به موضوعات مهمی در کارزارهای انتخاباتی تبدیل شده‌اند.

گروه‌های اصلی لابی‌گر حوزه انرژی با چنین طرحی مخالفت کرده‌اند و بسیاری از کارشناسان صنعت معتقدند اعمال ممنوعیت، تأثیر کندی بر کاهش قیمت‌ها خواهد داشت یا حتی ممکن است نتیجه معکوس دهد؛ به این معنا که پالایشگاه‌های آمریکا را به کاهش تولید، افزایش قیمت‌ها یا هر دو اقدام سوق دهد.

آسیب‌پذیری اروپا در برابر شوک قیمت گازوئیل

با درنظر گرفتن تحولات بازار انرژی بخصوص گازوئیل به اعتقاد کارشناسان اقتصادی این اتفاق یعنی گران شدن قیمت گازوئیل برای اروپا  می‌تواند پیامدهای چشمگیری داشته باشد.

گئورگ زاخمان، کارشناس ارشد اندیشکده «بروگل» (Bruegel) مستقر در بروکسل، گفت: «دهه‌ها سیاست‌های تشویقی، مانند مزایای مالیاتی، باعث شده است که ناوگان خودرویی اروپا در مقایسه با مناطقی مانند ایالات متحده، وابستگی بسیار بیشتری به گازوئیل داشته باشد.»

زاخمان که متخصص سیاست‌های انرژی و اقلیمی است، افزود: «در نتیجه، اتحادیه اروپا از نظر ساختاری با مازاد بنزین ـ که آن را صادر می‌کند ـ و کمبود گازوئیل ـ که باید آن را وارد کند ـ مواجه است.»

بر اساس گزارش منتشرشده توسط «Transport & Environment»، یک گروه مدافع حقوق زیست‌محیطی و حمل‌ونقل مستقر در بروکسل، کمی بیش از 38 درصد خودروهای سواری در اتحادیه اروپا دیزلی هستند و حمل‌ونقل جاده‌ای، از جمله حمل بار، 77 درصد از کل مصرف گازوئیل (دیزل) را به خود اختصاص می‌دهد.

ژولیت اِگال، نویسنده اصلی این گزارش، می‌نویسد: این وابستگی به حمل‌ونقل دیزلی، «رانندگان و کسب‌وکارها را به‌ویژه در معرض شوک‌های قیمت نفت و سوخت قرار می‌دهد.»

این سازمان غیردولتی محاسبه کرده است که رانندگان در اتحادیه اروپا از زمان آغاز جنگ، برای یک باک 50 لیتری گازوئیل به‌طور میانگین 30 یورو بیشتر می‌پردازند. یک راننده کامیون آلمانی که در مسیرهای طولانی فعالیت می‌کند نیز به‌طور متوسط هفته‌ای 236 یورو هزینه اضافی متحمل می‌شود.

بر اساس این گزارش، مجموع هزینه‌های سوخت برای حمل‌ونقل جاده‌ای در اتحادیه اروپا روزانه 270 میلیون یورو افزایش یافته است که 203 میلیون یورو از آن مربوط به گازوئیل است. در مجموع، اقتصاد اتحادیه اروپا از زمان آغاز جنگ، هزینه‌ای اضافی معادل 40 میلیارد یورو بابت گازوئیل مصرفی در بخش جاده‌ای متحمل شده است.

چرا قیمت گازوئیل سریع‌تر از نفت خام افزایش می‌یابد؟

اسکیپ یورک، پژوهشگر غیرمقیم در «مرکز مطالعات انرژی دانشگاه رایس» در هیوستون تگزاس، می‌گوید: در کوتاه‌مدت، حجم فرآوری نفت خام روسیه مهم‌ترین و سریع‌التغییرترین عامل مؤثر در این زمینه است.

او می‌افزاید: «هر موج جدیدی از حملات اوکراین ظرف چند روز در قیمت گازوئیل نمود پیدا می‌کند؛ برخلاف وضعیت تنگه هرمز که جریان عبور نفت از آن ماه‌هاست در سطحی پایین اما نسبتاً پایدار باقی مانده است.»

یورک خاطرنشان می‌کند: شاید تعجب‌آور باشد، اما تولید نفت خام، که ماده اولیه برای تولید گازوئیل و بنزین است، بزرگ‌ترین محدودیت موجود نیست. به همین دلیل، قیمت نفت تغییرات اندکی داشته، در حالی که قیمت گازوئیل جهش قابل‌توجهی را تجربه کرده است.

این کارشناس به دویچه‌وله (DW) گفت: «کانون بحران در زنجیره تأمین نفت، از "کمبود نفت خام" در ماه‌های مارس و آوریل، به "کمبود ظرفیت پالایش" از ماه اوت تغییر کرده است.»

به گفته او، اکنون اختلالات در پالایشگاه‌ها بیشترین اهمیت را دارد، زیرا «هم حملات پهپادی در اوکراین و هم تنش‌ها در تنگه هرمز، ظرفیت عملیاتی پالایش را سریع‌تر از آنکه بتوان آن را جایگزین کرد، از کار می‌اندازند.»

با این حال، تنگه هرمز همچنان «بزرگ‌ترین ریسک ساختاری» برای قیمت گازوئیل در بلندمدت محسوب می‌شود. زاخمان نیز تأیید کرد که در سطح جهانی، ظرفیت پالایشگاهی «به‌شدت کاهش یافته و گازوئیل به‌ویژه تحت تأثیر این وضعیت قرار گرفته است.»

قیمت گازوئیل از این پس چه روندی خواهد داشت؟

تداوم درگیری‌ها در خاورمیانه یا روسیه می‌تواند بر مشکلات اروپا و سایر مصرف‌کنندگان گازوئیل بیفزاید. محدودیت‌های صادراتی ایالات متحده نیز ممکن است این وضعیت را وخیم‌تر کند.

به گفته یورک، صادرات گازوئیل آمریکا به اروپا از سال گذشته حدود 37 درصد افزایش یافته و اکنون حدود 8 درصد از تقاضای اروپا را تأمین می‌کند. این امر آمریکا را به جایگزینی مهم برای گازوئیل روسیه و خلیج فارس تبدیل کرده است.

زاخمن اظهار داشت: اگر آمریکا صادرات را متوقف کند، شوک بزرگی ایجاد خواهد شد و قیمت گازوئیل حتی بالاتر خواهد رفت. پرسش این است که آیا اتحادیه اروپا دست به اقدام متقابل خواهد زد و صادرات بنزین به آمریکا را کاهش خواهد داد یا خیر؛ اقدامی که با افزایش قیمت بنزین در آمریکا و قیمت گازوئیل در اروپا، «وضعیت هر دو طرف را بدتر خواهد کرد.»

علاوه بر این، فصل زمستان در نیم‌کره شمالی در پیش است. پالایشگاه‌ها ممکن است برای تأمین هم‌زمان تقاضای نفت‌سفید (سوخت گرمایشی) و گازوئیل با دشواری مواجه شوند که این امر موجب محدودتر شدن بیشتر عرضه خواهد شد.

یورک گفت که موج تعطیلی پالایشگاه‌ها در اروپا و آمریکا از سال 2019، بازار گازوئیل را آسیب‌پذیر کرده و ذخیره ظرفیت پالایشی مازاد را که پیش‌تر شوک‌ها را تعدیل می‌کرد، از بین برده است.

او تأکید کرد: «در واقع، بازار "بشکه‌های مازاد" کمتری در دسترس دارد؛ بنابراین، از دست رفتن هر بشکه، تأثیر بسیار مستقیم‌تری بر عرضه نسبت به گذشته می‌گذارد.»