درسهای بحران ترکیه برای بازار سرمایه ایران
تجربه ترکیه نشان میدهد رشد سریع صندوقها وتمرکز درسهام کمنقدشونده اعتماد سرمایهگذاران را به خطر میاندازد.
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بحران صندوقهای سرمایهگذاری ترکیه در سپتامبر و اکتبر 2026، فراتر از یک رویداد مقطعی در بازار سهام این کشور، نمونهای قابل بررسی برای نهادهای ناظر و مدیران صندوقها در سایر بازارها است؛ جایی که تصمیم هیات بازار سرمایه ترکیه برای تصفیه 131 صندوق متعلق به هفت شرکت مدیریت پرتفوی و اعلام تعداد 455 هزار و 758 سرمایهگذار یکتا در این صندوقها نشان داد اختلال در نقدشوندگی داراییها میتواند به مسئلهای گسترده در سطح اعتماد عمومی تبدیل شود.
بر این اساس نخستین درس این بحران، ضرورت تطبیق نقدشوندگی داراییها با تعهدات صندوق است؛ صندوقی که به سرمایهگذار امکان بازخرید در دورههای کوتاهمدت میدهد، باید ترکیب داراییهای خود را بهگونهای تنظیم کند که در شرایط عادی و فشار بازار بتواند پاسخگوی درخواستهای خروج باشد. ضمن این که نگهداری سهم بالایی از دارایی در سهام کممعامله، حتی اگر در دوره رشد بازار بازدهی بالایی ایجاد کند، ممکن است در دوره افت قیمت به مانعی جدی برای پرداخت وجوه تبدیل شود.
دومین درس این اتفاق، کنترل تمرکز سرمایهگذاری است؛ چرا که اگر چند صندوق یا چند شرکت مدیریت دارایی، بخش قابل توجهی از منابع خود را در تعداد محدودی سهم سرمایهگذاری کنند، افت قیمت همان نمادها میتواند اثر نامتناسبی بر ارزش دارایی صندوقها داشته باشد. این در حالی است که گزارش رویترز درباره بحران ترکیه نشان داد افت سهام کمنقدشونده و تلاش صندوقها برای تامین وجه نقد، میتواند به فروش داراییهای دیگر و گسترش فشار به کل بازار منجر شود.
سومین درس این بحران، اهمیت نظارت بر معاملات و ارتباطات میان بازیگران بازار است. در پرونده ترکیه، هیات بازار سرمایه ترکیه (SPK) درباره معاملات سهام Özata Denizcilik علیه 11 نفر شکایت کیفری ثبت کرد و برای برخی اشخاص و شرکتهای مرتبط محدودیت معاملاتی اعمال کرد. این پرونده نشان میدهد پایش معاملات تنها نباید بر تغییرات غیرعادی قیمت متمرکز باشد؛ بلکه باید ارتباط حسابها، مالکیت ذینفعانه، سفارشهای لغوشده، معاملات هماهنگ و پیوند میان مدیران صندوقها و شرکتهای بورسی نیز بررسی شود.
چهارمین درس هم، ضرورت شفافیت در ارزشگذاری داراییها است؛ چرا که در بازارهایی که بخشی از سهام عمق معاملاتی محدودی دارد، قیمت آخرین معامله لزوما نشاندهنده قیمتی نیست که صندوق بتواند حجم بزرگی از دارایی خود را با آن نقد کند. از این رو، سنجش ریسک نقدشوندگی و انجام آزمون فشار باید در کنار ارزشگذاری روزانه داراییها قرار گیرد. بعلاوه این که سرمایهگذار باید بداند ارزش اعلامشده واحدهای صندوق تا چه اندازه در شرایط فروش واقعی قابل تحقق است.
همچنین پنجمین موضوع، مدیریت بحران و اطلاعرسانی است. SPK در ترکیه علاوه بر اعلام توقف معاملات، بانکهای مسئول تصفیه را تعیین کرد و سپس درباره نحوه پرداختهای موقت و نهایی اطلاعیههای جداگانه منتشر کرد. در اول اکتبر، سازوکار پرداخت علیالحساب تا سقف یک میلیون لیر برای هر سرمایهگذار در هر صندوق اعلام شد. این اقدام نشان میدهد اطلاعرسانی مرحلهای و تعیین سازوکار روشن برای حقوق سرمایهگذاران، بخشی از مدیریت بحران است؛ هرچند پرداخت موقت به معنای تضمین جبران کامل زیان نیست.
برای بازار سرمایه ایران، مقایسه این تجربه باید با توجه به تفاوت ساختار صندوقها، مقررات، ترکیب داراییها و سازوکار بازخرید انجام شود؛ چرا که به باور کارشناسان نمیتوان تنها با مشاهده بحران ترکیه نتیجه گرفت که همان شرایط در ایران وجود دارد. اما میتوان پرسشهایی مشخص را در دستور کار نهاد ناظر و مدیران صندوقها قرار داد: آیا برای صندوقهای دارای بازخرید کوتاهمدت، نسبت مشخصی از داراییهای نقدشونده تعریف شده است؟ میزان تمرکز صندوقها در سهام کمعمق چگونه پایش میشود؟ آیا آزمون فشار نقدینگی بهصورت منظم انجام میشود؟ در صورت افزایش ناگهانی درخواست ابطال، برنامه عملیاتی صندوق چیست؟ و چه اطلاعاتی درباره ریسک نقدشوندگی در اختیار سرمایهگذاران قرار میگیرد؟
در نهایت، تجربه ترکیه یک هشدار روشن درباره فاصله میان رشد دارایی و کیفیت مدیریت ریسک است؛ بزرگشدن ارزش صندوقها، افزایش تعداد سرمایهگذاران یا ثبت بازدهی بالا، بهتنهایی نشانه سلامت ساختار سرمایهگذاری نیست. ضمن این که اعتماد پایدار زمانی شکل میگیرد که ارزشگذاری داراییها واقعبینانه، نقدشوندگی متناسب با تعهدات، نظارت بر معاملات موثر و حقوق سرمایهگذاران در شرایط بحرانی روشن و قابل اجرا باشد.
دیدگاهها
0 دیدگاه