آیین‌نامه جذب نخبگان به عنوان هیئت علمی اصلاح می‌شود

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم، محمد عسکریان، دبیر ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، در تشریح نتایج 259 جلسه این ستاد اظهار داشت: این جلسه به بررسی گزارش نظارتی اجرای «آیین‌نامه جذب دانش‌آموختگان برترِ برگزیده بنیاد ملی نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی کشور» اختصاص داشت و در آن، ضمن بررسی عملکرد این آیین‌نامه، موانع اجرایی و راهکارهای تسهیل جذب نخبگان مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

وی با اشاره به سابقه سیاست‌گذاری شورای عالی انقلاب فرهنگی در حوزه نخبگان افزود: شورای عالی انقلاب فرهنگی طی سال‌های گذشته مصوبات متعددی در زمینه شناسایی، حمایت، جذب و نگهداشت نخبگان داشته است. از جمله این مصوبات می‌توان به تصویب «سند راهبردی کشور در امور نخبگان» در سال 1391، مصوبه مربوط به سمپاد در سال 1397 و اساسنامه باشگاه دانش‌پژوهان جوان در سال 1400 اشاره کرد.

عسکریان ادامه داد: همچنین در سال 1401 مصوبه‌ای با عنوان «راهکارهای جذب، نگهداشت، تعامل مؤثر و بازگشت نخبگان» به تصویب رسید که بر اساس ماده 5 آن، بنیاد ملی نخبگان مکلف شد آیین‌نامه‌ای برای جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی تهیه کند و به تصویب هیئت وزیران برساند. آیین‌نامه مربوط به جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی نیز تهیه و به تصویب هیئت وزیران رسید.

دبیر ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: علاوه بر این مصوبات، «آیین‌نامه جذب دانش‌آموختگان برترِ برگزیده بنیاد ملی نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی کشور» در خردادماه 1402 به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید و در تیرماه همان سال ابلاغ شد.

وی درباره سابقه اجرای برنامه‌های جذب نخبگان در دانشگاه‌ها توضیح داد: پیش از تصویب و ابلاغ آیین‌نامه سال 1402، بنیاد ملی نخبگان از سال‌های 1394 و 1395 فعالیت‌هایی را در قالب «طرح شهید شهریاری» برای جذب دانش‌آموختگان برتر به‌عنوان عضو هیئت علمی انجام می‌داد. پس از تصویب و ابلاغ آیین‌نامه جدید، این برنامه با عنوان «طرح جهت» که مخفف «جذب هیئت علمی توانمند» است، ادامه یافت.

عسکریان با تشریح ویژگی‌های آیین‌نامه مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: در تدوین این آیین‌نامه تلاش شده است به نخبگان مقیم و غیرمقیم کشور به‌صورت هم‌زمان توجه شود. همچنین معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و بنیاد ملی نخبگان موظف به شناسایی فعال نخبگان شده‌اند تا فرایند جذب صرفاً به مراجعه متقاضیان محدود نباشد.

وی افزود: یکی دیگر از ویژگی‌های این مصوبه، طراحی مسیرهای تکمیلی برای رسیدگی به درخواست‌های نخبگان است. در این زمینه سه مسیر شامل فراخوان عمومی، مسیر «جابی» و مسیر خارج از فراخوان پیش‌بینی شده است. همچنین تلاش شده فرایند ارزیابی، به‌کارگیری و بررسی صلاحیت‌های علمی و عمومی متقاضیان تسهیل شود تا زمینه جذب سریع‌تر دانش‌آموختگان برتر در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی فراهم شود.

جذب 1231 نفر از میان حدود 20 هزار متقاضی

دبیر ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با ارائه گزارشی از عملکرد طرح‌های جذب نخبگان اظهار کرد: از سال 1395 که طرح شهید شهریاری در بنیاد ملی نخبگان فعال بوده و پس از سال 1402 که این برنامه با عنوان طرح جهت ادامه یافته است، در مجموع حدود 20 هزار نفر متقاضی جذب از این مسیر بوده‌اند که از میان آنان، 1231 نفر به‌عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی کشور جذب شده‌اند.

وی درباره توزیع این افراد در مجموعه‌های دانشگاهی کشور گفت: از مجموع 1231 نفر جذب‌شده، 84 درصد در دانشگاه‌های زیرمجموعه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، 11 درصد در دانشگاه‌های زیرمجموعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و 5 درصد در دانشگاه آزاد اسلامی جذب شده‌اند.

عسکریان افزود: بررسی وضعیت اقامت افراد جذب‌شده نیز نشان می‌دهد که 70 درصد آنان مقیم کشور و حدود 30 درصد از نخبگان غیرمقیم بوده‌اند.

وی با اشاره به توزیع رشته‌ای اعضای هیئت علمی جذب‌شده از این مسیر اظهار کرد: 47 درصد از افراد جذب‌شده در رشته‌های فنی و مهندسی، 21 درصد در رشته‌های علوم پایه و 18 درصد در رشته‌های علوم انسانی بوده‌اند.

دبیر ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره کشورهای محل اقامت نخبگان غیرمقیم جذب‌شده نیز گفت: در میان نخبگانی که از خارج از کشور از طریق این طرح جذب دانشگاه‌ها شده‌اند، بیشترین تعداد مربوط به کشورهای آمریکا، کانادا و آلمان بوده است.

برداشت‌های متفاوت از ماده 6؛ مهم‌ترین مانع اجرای آیین‌نامه

عسکریان در ادامه با اشاره به بررسی آسیب‌ها و موانع اجرای آیین‌نامه جذب نخبگان در جلسه ستاد اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مسائل مطرح‌شده، برداشت‌های متفاوت از ماده 6 این مصوبه، به‌ویژه بندهای 6-1 و 6-2 آن بود.

وی توضیح داد: بر اساس مفاد این ماده، سازمان اداری و استخدامی کشور و دستگاه‌های مسئول باید مجوزها و ردیف‌های لازم برای جذب افرادی را که از سوی بنیاد ملی نخبگان و بر اساس فرایند پیش‌بینی‌شده در آیین‌نامه معرفی می‌شوند، فراهم کنند؛ اما برداشت‌های متفاوت از این حکم موجب شده است صدور مجوزها و تأمین ردیف‌های موردنیاز با دشواری مواجه شود و فرایند جذب به سهولت مورد انتظار انجام نگیرد.

دبیر ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: با توجه به این مشکلات، جمع‌بندی جلسه بر ضرورت اصلاح آیین‌نامه قرار گرفت و مقرر شد اصلاحیه مصوبه با هدف شفاف‌سازی مفاد ماده 6 و رفع برداشت‌های متفاوت تهیه و برای بررسی و تصویب در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گیرد.

وی یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در جلسه را ضرورت ترویج و اطلاع‌رسانی گسترده‌تر درباره آیین‌نامه جذب نخبگان عنوان کرد و گفت: بنیاد ملی نخبگان تاکنون اقدامات مؤثری برای معرفی این مصوبه به ذی‌نفعان مختلف انجام داده است، اما ضرورت دارد این فعالیت‌ها با قدرت و گستردگی بیشتری ادامه پیدا کند.

عسکریان افزود: همچنین وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه آزاد اسلامی باید اقدامات مؤثرتری برای ترویج و معرفی این آیین‌نامه، به‌ویژه در دانشگاه‌ها و مؤسسات تابع خود، انجام دهند تا مدیران دانشگاهی و متقاضیان واجد شرایط با ظرفیت‌های این مسیر آشنا شوند و فرایند جذب و به‌کارگیری نخبگان تسهیل شود.

مسیر جذب نخبگان نباید در فراخوان عمومی ادغام شود
دبیر ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با تشریح یکی دیگر از جمع‌بندی‌های جلسه اظهار کرد: نکته مهمی که مورد تأکید قرار گرفت، ماهیت خاص و مستقل مسیر جذب نخبگان در آیین‌نامه مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

وی توضیح داد: مسیری که در این آیین‌نامه برای جذب نخبگان پیش‌بینی شده، یک مسیر گسترده و عمومی نیست، بلکه مسیر ویژه‌ای است که در کنار فراخوان‌های عادی جذب اعضای هیئت علمی قرار دارد. بنابراین نباید این مسیر با فراخوان عمومی یکسان تلقی شود یا فرایند جذب نخبگان در فرایند فراخوان عادی ادغام شود.

عسکریان تأکید کرد: یکی از اهداف اصلی تصویب این آیین‌نامه، ایجاد مسیری مستقل و خارج از فراخوان عمومی برای تسهیل جذب دانش‌آموختگان برتر بوده است. ازاین‌رو، سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه باید در اجرای وظایف خود به این تمایز توجه داشته باشند و مسیر ویژه جذب نخبگان را تابع فرایندهای معمول فراخوان عمومی قرار ندهند.

جذب خارج از فراخوان به معنای خروج از نظام حکمرانی آموزش عالی نیست

وی با تأکید بر اینکه استقلال مسیر جذب نخبگان به معنای خروج آن از نظام حکمرانی آموزش عالی کشور نیست، گفت: هرچند این مسیر خارج از فراخوان عمومی تعریف شده است، اما تمامی مراحل آن در چارچوب نظام حکمرانی وزارت علوم، وزارت بهداشت و دانشگاه آزاد اسلامی انجام می‌شود.

عسکریان در تشریح مراحل این فرایند اظهار کرد: در مرحله نخست، متقاضی به بنیاد ملی نخبگان مراجعه می‌کند و ارزیابی اولیه وی از سوی بنیاد انجام می‌شود. پس از تأیید اولیه، بنیاد ملی نخبگان فرد واجد شرایط را به دانشگاه معرفی می‌کند.

وی ادامه داد: در مرحله بعد، دانشگاه مربوط فرایندهای بررسی صلاحیت علمی و صلاحیت عمومی متقاضی را از طریق کارگروه‌های ذی‌ربط و هیئت اجرایی جذب انجام می‌دهد. پس از طی این مراحل، پرونده برای بررسی و تأیید به هیئت مرکزی جذب در وزارت علوم، وزارت بهداشت یا دانشگاه آزاد اسلامی، متناسب با دانشگاه محل جذب، ارسال می‌شود.

دبیر ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: پس از تأیید پرونده در هیئت مرکزی جذب و ابلاغ رأی مربوط، فرایند دریافت مجوز از سازمان اداری و استخدامی کشور طی می‌شود.

وی تصریح کرد: بنابراین، مسیر ویژه جذب نخبگان به‌طور کامل در منظومه حکمرانی وزارت علوم، وزارت بهداشت و دانشگاه آزاد اسلامی قرار دارد و خارج از این ساختار نیست؛ بااین‌حال، یک مسیر مستقل از فراخوان عمومی محسوب می‌شود که با هدف تسهیل جذب نخبگان طراحی شده است.

عسکریان تأکید کرد: هدف شورای عالی انقلاب فرهنگی از تصویب این آیین‌نامه آن بوده است که دانش‌آموختگان برتر و نخبگان بتوانند با سهولت بیشتری به‌عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی کشور جذب شوند، بدون آنکه الزامات بررسی صلاحیت‌های علمی و عمومی یا سازوکارهای قانونی جذب اعضای هیئت علمی نادیده گرفته شود.

اصلاح آیین‌نامه با مشارکت دستگاه‌های مسئول نهایی می‌شود
دبیر ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شورای عالی انقلاب فرهنگی در تشریح جمع‌بندی نهایی جلسه گفت: بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که مسیر جذب نخبگان در وضعیت فعلی با کندی مواجه است و تسهیل مورد انتظار از اجرای آیین‌نامه به‌طور کامل محقق نشده است.

وی افزود: بر همین اساس، مقرر شد متن مصوبه از نظر شفافیت و رفع ابهامات مورد بازنگری و تنقیح قرار گیرد تا برداشت‌های متفاوت از مفاد آن، به‌ویژه درباره صدور مجوزهای استخدامی، برطرف شود.

عسکریان درباره چگونگی تهیه اصلاحیه توضیح داد: مقرر شد بنیاد ملی نخبگان متن پیشنهادی اصلاح آیین‌نامه را تهیه و ارائه کند. این متن با دریافت نظرات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی، سازمان اداری و استخدامی کشور و سازمان برنامه و بودجه نهایی خواهد شد و سپس برای بررسی و تصویب در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار می‌گیرد.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد: با جمع‌بندی انجام‌شده در ستاد و اصلاح احتمالی مصوبه، ابهامات موجود برطرف شود و فرایند جذب نخبگان به‌عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی کشور، مطابق با هدف اولیه شورای عالی انقلاب فرهنگی، سرعت و سهولت بیشتری پیدا کند.